Autorzy: Wojciech Fenrich. Magdalena Stec, Maria Rogaczewska, Aleksandra Gołdys

Niniejsze opracowanie jest pierwszym z planowanego przez nas cyklu tekstów o sporcie i rekreacji w życiu Polaków. Cykl ten zaplanowaliśmy jako podsumowanie badań zespołu Projektu Społecznego 2012 na temat „sportowej codzienności” Polaków. Interesowaliśmy się czynnikami, które sprawiają, że zwykli ludzie angażują się w sport i rekreację; barierami, które im w tym przeszkadzają; motywami i zasobami, które pozwalają im wytrwać w aktywności sportowej; korzyściami indywidualnymi i społecznymi wynikającymi z uprawiania sportu amatorskiego. Podkreślić należy, że z założenia nie interesowaliśmy się sportem wyczynowym, sportem jako przemysłem, którego normy i reguły są, z punktu widzenia socjologa, odrębne od reguł sportu amatorskiego.

Nasze opracowanie rzecz jasne nie wyczerpuje tematu. Prowadzone przez nas badanie miało na celu przede wszystkim opracowanie agendy tematów dla debaty o sporcie oraz dla dalszych badań w tym zakresie. Uważamy, że sport, rekreacja i nawyki prozdrowotne są tematami kluczowymi z punktu widzenia modernizacji Polski i zdrowia publicznego, jednocześnie są one tematami dramatycznie zaniedbanymi zarówno w debacie publicznej, jak i badaniach społecznych. Sport nie jest tematem poważnej publicznej debaty nawet w kontekście organizowanych przez Polskę Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej. Wolimy mówić o powstającej infrastrukturze transportowej, a nie dostrzegamy tego, że sport może być szansą dla społecznego rozwoju Polski.

STRESZCZENIE

1.Regularne uprawianie sportu prowadzi do zmiany życia.

Sport – nawet amatorski - szybko staje się drugą naturą człowieka. Ludzie angażujący się w sport osiągają znacznie większą samowiedzę. Więcej myślą, bardziej systematycznie działają. Lepiej poznają swój organizm, swoje duchowe i fizyczne możliwości oraz ograniczenia. Rozwój sportowej pasji włącza jednostkę w sieci społeczne, pozwala lepiej organizować czas, efektywniej pracować. Sport jest skutecznym narzędziem wychowawczym, gdyż odnosi się do sfery działania i wszystkich elementów niezbędnych do nauki skutecznego działania. Prawdziwy charakter osoby nie może być tworzony w samotności, bez gry w zespole. Prawdziwy charakter nie może być tworzony bez wysiłku i pokonywania siebie samego. Sport w optymalny sposób zapewnia warunki dla kształtowania charakteru młodych ludzi.

2.Nie wystarczy promocja sportu, aby więcej Polaków regularnie go uprawiało.

Sport nie jest modą, marką czy produktem. Samo retoryczne wychwalanie go nie wystarczy. Sport to jest doświadczenie, w które trzeba wejść. Ktoś, kogo podziwiamy, musi nas w nie wprowadzić, musi podtrzymać motywację, gdy mamy momenty zwątpienia. Wzmacnianie sportu musi odbywać się poprzez wzmacnianie ludzi, liderów i konkretnych inicjatyw, inwestowanie w działalność tych, którzy mają siłę zarażania nim, a nie przez opis idei. Kluczowa dla sportu jest rola więzi społecznych, bliskiego kontaktu, codziennego doświadczenia. Kluczowy jest przykład mistrzów, trenerów, wczesne uczenie się nawyków. Najważniejsze są więc konsekwentne działania rodziców i trenerów, sportowe stowarzyszenia, lokalne drużyny, nieformalne grupy, oddolne inicjatywy. Znacznie mniej ważne są wielkie imprezy oraz kapitałochłonne federacje i organizacje sportowe.

3.Próg wejścia w sportowe doświadczenie jest obecnie w Polsce zbyt wysoko ustawiony.

Wiele grup społecznych: ludzi starszych, kobiet, mieszkańców małych miejscowości, młodzieży z mniej zamożnych rodzin nie ma szans trwale wejść w sportowe doświadczenie. Wchodzą w nie z mniejszym prawdopodobieństwem, mniej wytrwale tam pozostają, szybciej się zniechęcają. Koszt wpisania sportu w swoje życie jest dla nich zbyt duży, a świadomość korzyści zbyt niska. Postępujący proces komercjalizacji sportu wyklucza coraz więcej grup, spłyca doświadczenie wysiłku fizycznego. Doświadczenie staje się instrumentalne, sprowadzone do mody na fitness, wyglądu zewnętrznego, płatnych usług. Sport skomercjalizowany jest daleki od bezinteresowności, więzi, zaangażowania.

4. W Polsce są świetnie działające centra sportu. Lokalne drużyny sportowe, miasteczka, w których kultywowana jest tradycja uprawiania jakiejś dyscypliny, osiedlowe kluby prowadzone przez grupy pasjonatów. Ich sukces opiera się na oddolnej inicjatywie związanych ze sobą ludzi, którzy w sporcie widzą sposób na poprawienie jakości życia swojej społeczności. Kapitał społeczny, który wytwarza się przez ich samozaparcie, likwiduje bariery dostępu do aktywności sportowej, pokazując dobitnie, że kultura fizyczna nie jest dobrem elitarnym. W tych centrach widać silne powiązania sportu z innymi, na pozór odległymi sferami życia, jak aktywność obywatelska, kondycja zdrowotna społeczeństwa, wychowanie młodych ludzi, profilaktyka agresji i uzależnień, uczenie przedsiębiorczości. Przyjrzenie się mechanizmom ich fantastycznego funkcjonowania i kopiowanie ich rozwiązań powinno być początkiem pracy nad zmianą pozycji sportu w naszym kraju.