W pułapce (auto)stereotypów
Autorzy: Aleksandra Gołdys, Maria Rogaczewska
Jaki jest wizerunek Polaków we własnych oczach? W jakich okolicznościach sami sobie się przyglądamy i czy jesteśmy zadowoleni z obrazu, jaki widzimy? Jak ów obraz samych siebie wpływa na cele, które sobie wyznaczamy jako zbiorowość, na nasze motywacje i wybory oraz życie codzienne?
Odpowiedź na pytanie o autostereotypy Polaków oraz ich społeczne konsekwencje jest trudniejsza niż odpowiedź na pytanie o stereotypy, czyli nasz wizerunek zagranicą. Ten ostatni wzbudza zainteresowanie badaczy społecznych, gdyż podlega bardzo dynamicznym zmianom w ostatnich latach, w związku z masową emigracją zarobkową do starych krajów UE i obecności Polaków w szkołach, miejscach pracy, parafiach i życiu codziennym mieszkańców tych państw. Mamy wiele danych potwierdzających pozytywną zmianę w wizerunku Polaka, jaką zawdzięczamy przede wszystkim młodemu pokoleniu emigrantów. Tytułem przykładu można podać badania Instytutu Spraw Publicznych na temat postrzegania polskich pracowników w Niemczech. Badania ISP1 pokazują, że powszechny do niedawna w Niemczech stereotyp leniwego Polaka-kombinatora, mającego skłonność do alkoholu, został zastąpiony pozytywnym wizerunkiem Polaków wytrwałych, zaradnych, godnych zaufania, rodzinnych, a przede wszystkim – bardzo dobrych, solidnych pracowników. Ponieważ stereotypy międzygrupowe są zwykle mocno utrwaloną częścią aparatu poznawczego, ich zmiana przebiega na ogół powoli. Jednak może następować nieco szybciej, jeśli doświadczenia spotkań i współpracy z przedstawicielami innej grupy często się powtarzają, przebiegają w wielu kontekstach i mają sumarycznie pozytywny bilans. I tak dzieje się właśnie w przypadku naszych rodaków zagranicą.
